Kilka dni temu, po zajęciach prowadzonych w mojej macierzystej uczelni, podeszła do mnie jedna ze studentek z pytaniem: czym różni się sterowanie od manipulacji?
Sprawa wydawała mi się stosunkowo prosta, więc w odpowiedzi zacytowałem klasyka - Mariana Mazura: "sterowanie to zachowanie systemu prowadzące do zmian w innym systemie" (Cybernetyka i charakter). Następnie przyłożyłem to do mojej definicji manipulacji, czyli do "intencjonalnego działania pewnego typu systemu, w którym część informacji jest zatajana przed innym systemem w celu wykorzystania powstałej w ten sposób niekorzystnej sytuacji tego ostaniego". W ten sposób próbowałem pokazać, że sterowanie jest kategorią szerszą, zaś manipulacja kategorią węższą. Manipulacja jest szczególną formą sterowania.
Studentka nie dawała za wygraną. W międzyczasie okazało się, że termin manipulacja, był rozumiany m.in. jako "operowanie", a więc w rozumieniu przyjmowanym często w krajach anglosaskich (ang. manipulation). Do dziś nie wiem, czy wątpliwości studentki były wynikiem zinternalizowanych przez nią norm, niejasności terminologicznych, czy też braku zrozumienia przeze mnie sprawy.
A co Ty sądzisz, Drogi N.?